🎭 Μικροί Φαρισαίοι του Δημήτρη Ψαθά: Η αρετή ως άλλοθι της απάτης

Η υποκρισία σπάνια εμφανίζεται με το αληθινό της πρόσωπο. Προτιμά να φορά το κοστούμι της ευπρέπειας, να μιλά για αρχές και να κρατά στα χέρια της έναν κατάλογο φιλανθρωπικών εισφορών. Στους «Μικρούς Φαρισαίους», ο Δημήτρης Ψαθάς δεν σατιρίζει μόνο εκείνους που εξαπατούν, αλλά μια ολόκληρη κοινωνία που συγχωρεί κάθε αμαρτία, αρκεί να διαπράττεται με καλούς τρόπους.

Ο κύριος Ντελής αποτελεί υπόδειγμα καθωσπρεπισμού. Εμφανίζεται έντιμος, φιλάνθρωπος και αφοσιωμένος στο κοινό καλό. Πίσω από τη δημόσια εικόνα του, όμως, κρύβονται μια εξωσυζυγική σχέση, οικονομικές καταχρήσεις και ένας μηχανισμός ψεύδους που έχει οργανωθεί με σχεδόν επαγγελματική ακρίβεια. Το φιλόπτωχο ταμείο, αντί να υπηρετεί όσους υποφέρουν, χρηματοδοτεί δώρα, ερωτικές εξυπηρετήσεις και προσωπικές επιθυμίες.

Ο Ψαθάς συλλαμβάνει εδώ έναν από τους πιο ανθεκτικούς κοινωνικούς τύπους: τον άνθρωπο που δεν ενδιαφέρεται να είναι ηθικός, αλλά να θεωρείται ηθικός. Ο Ντελής χρειάζεται τη φιλανθρωπία όχι ως πράξη προσφοράς, αλλά ως κοινωνικό πιστοποιητικό. Με τις δωρεές του αγοράζει κύρος, με τις ηθικολογίες του απομακρύνει τις υποψίες και με τη δημόσια σοβαρότητά του εξασφαλίζει την ελευθερία να παρανομεί ιδιωτικά.

Η κυρία του ταμείου συμμετέχει συνειδητά σε αυτήν τη συναλλαγή. Η φιλανθρωπική της δράση αποτελεί σκηνικό κοινωνικής προβολής και κάλυμμα της σχέσης της με τον Ντελή. Δεν παρουσιάζεται ως παθητικό θύμα, αλλά ως συνέταιρος στο θέατρο της αρετής. Γνωρίζει τους κανόνες, απολαμβάνει τα οφέλη και προστατεύει τη βιτρίνα, επειδή πίσω της εξασφαλίζει όσα επιθυμεί.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η στάση του συζύγου της. Βλέπει, υποψιάζεται και καταλαβαίνει, αλλά επιλέγει να μη γνωρίζει επισήμως. Η σιωπή του δεν γεννιέται από αφέλεια. Είναι μια επικερδής τύφλωση. Όσο το σύστημα τον ευνοεί, η προσβολή της συζυγικής του αξιοπρέπειας μπορεί να περιμένει. Έτσι ο Ψαθάς διευρύνει το πεδίο της ενοχής: φαρισαίος δεν είναι μόνο εκείνος που εξαπατά, αλλά και αυτός που ανέχεται την εξαπάτηση επειδή λαμβάνει το μερίδιό του.

Μέσα σε αυτό το καλοστημένο δίκτυο εισβάλλει ο Αριστείδης. Καλοπροαίρετος, ευσυνείδητος και κοινωνικά αδέξιος, μοιάζει αρχικά ο πιο αδύναμος άνθρωπος του έργου. Δεν διαθέτει την πονηριά των υπολοίπων ούτε γνωρίζει πώς να αποκρύπτει όσα βλέπει. Ακριβώς γι’ αυτό γίνεται επικίνδυνος. Η αφέλειά του λειτουργεί σαν ανεξέλεγκτη δύναμη αλήθειας. Κάθε αδέξια παρέμβασή του τραβά μια κλωστή και λίγο λίγο ξηλώνεται ολόκληρο το ύφασμα της υποκρισίας.

Το κωμικό στοιχείο οικοδομείται πάνω στη σύγκρουση δύο διαφορετικών γλωσσών. Από τη μία βρίσκονται οι περίτεχνες δικαιολογίες των ενόχων, τα μεγάλα λόγια περί ηθικής και οι τελετουργίες κοινωνικής ευπρέπειας. Από την άλλη βρίσκεται η απλή, κυριολεκτική λογική του Αριστείδη. Εκείνος παίρνει στα σοβαρά όσα οι υπόλοιποι χρησιμοποιούν ως προσχήματα και, χωρίς να το επιδιώκει, τους αναγκάζει να αντιμετωπίσουν τις αντιφάσεις τους.

Οι «Μικροί Φαρισαίοι» ανήκουν στη μεταπολεμική Ελλάδα, σε μια κοινωνία που προσπαθεί να επιδείξει σταθερότητα, τάξη και ηθική ανασυγκρότηση. Πίσω, όμως, από την ευπρεπή επιφάνεια αναπτύσσονται πελατειακές σχέσεις, οικονομικές εξυπηρετήσεις και δίκτυα αμοιβαίας συγκάλυψης. Η φιλανθρωπία γίνεται μέσο κοινωνικής ανόδου, ενώ η πραγματική φτώχεια χρησιμοποιείται ως διακόσμηση της ευαισθησίας των προνομιούχων.

Ο Ψαθάς αποφεύγει τη βαρύγδουπη καταγγελία. Προτιμά την ατάκα που τρυπά, την παρεξήγηση που αποκαλύπτει και το γέλιο που αφήνει τον ένοχο γυμνό μπροστά στο κοινό. Η σάτιρά του δεν στρέφεται εναντίον της ανθρώπινης αδυναμίας, αλλά εναντίον της αδυναμίας που μεταμφιέζεται σε αρετή και απαιτεί επιπλέον να χειροκροτηθεί.

Στη σύγχρονη εποχή, οι φιλανθρωπικές φωτογραφίες, οι δημόσιες δηλώσεις ευαισθησίας και η επιδεικτική κοινωνική ευθύνη μπορούν ακόμη να λειτουργούν ως εξαγνισμός συμφερόντων. Η τεχνολογία άλλαξε τη βιτρίνα· δεν εξαφάνισε τον φαρισαϊσμό. Σήμερα η υποκρισία διαθέτει καλύτερη προβολή, επαγγελματική επικοινωνία και μεγαλύτερο κοινό.

Η προσωπική μου ματιά στέκεται στον Αριστείδη, επειδή αποδεικνύει ότι η αλήθεια δεν χρειάζεται πάντοτε έναν ηρωικό τιμωρό. Μερικές φορές αρκεί ένας άνθρωπος που δεν έμαθε να ψεύδεται με την απαιτούμενη κομψότητα.

Οι μικροί φαρισαίοι δεν είναι θεαματικοί εγκληματίες. Είναι καθημερινοί άνθρωποι που συμβιβάζουν τη συνείδησή τους σε μικρές δόσεις και ύστερα ονομάζουν την ιδιοτέλειά τους προσφορά. Κι αυτό είναι το πιο ανησυχητικό γέλιο του Ψαθά: γελάμε με εκείνους, ώσπου κάποια ατάκα μάς αναγκάζει να αναρωτηθούμε πόσο μικρός φαρισαίος κρύβεται μέσα μας.

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖