🎭 Ο Ασυλλόγιστος του Μολιέρου: Όταν η ανοησία πολιορκεί τον έρωτα

Ένας υπηρέτης οργανώνει τα πάντα με τη λεπτότητα στρατηγού και ένας αφέντης τα καταστρέφει με την ορμή ενθουσιασμένου παιδιού. Στον «Ασυλλόγιστο», κάθε λύση γεννά καινούργιο αδιέξοδο, κάθε μυστικό αποκαλύπτεται την ακατάλληλη στιγμή και κάθε θρίαμβος ανατρέπεται λίγο πριν ολοκληρωθεί. Ο Μολιέρος μετατρέπει την ανθρώπινη απερισκεψία σε μηχανή αδιάκοπου θεατρικού χάους.

Ο νεαρός Λέλιος αγαπά τη Σίλια, μια όμορφη κοπέλα που βρίσκεται στην εξουσία του γέρου Τρουφαλδίνου. Θέλει να την αποκτήσει και να απομακρύνει τον αντίζηλό του, τον Λέανδρο. Η επιθυμία του είναι ειλικρινής, αλλά η συμπεριφορά του καταστροφικά παρορμητική. Ευτυχώς διαθέτει τον Μασκαρέλο, έναν υπηρέτη προικισμένο με τόση ευφυΐα, ώστε θα μπορούσε να διευθύνει βασίλειο, αν δεν ήταν καταδικασμένος να υπηρετεί έναν ασυλλόγιστο αφέντη.

Ο Μασκαρέλος επινοεί διαδοχικά σχέδια, ψεύτικες ιστορίες, μεταμφιέσεις και περίτεχνες παγίδες. Κάθε τέχνασμά του μοιάζει αλάνθαστο, μέχρι τη στιγμή που εμφανίζεται ο Λέλιος. Ο νεαρός μιλά όταν πρέπει να σωπάσει, αποκαλύπτει όσα αγνοεί, παρεμβαίνει χωρίς να καταλαβαίνει και καταστρέφει τον μηχανισμό που στήθηκε για να τον υπηρετήσει. Δεν αποτυγχάνει από κακία, αλλά από εκείνη την επικίνδυνη καλοπροαίρετη βεβαιότητα που κάνει τον άνθρωπο να δρα προτού σκεφτεί.

Ο Λέλιος είναι κάτι περισσότερο από ένας κωμικός ανόητος. Εκπροσωπεί τον άνθρωπο που θεωρεί την ένταση του συναισθήματός του απόδειξη ορθότητας. Αγαπά, άρα πιστεύει πως γνωρίζει. Επιθυμεί, άρα νομίζει πως δικαιούται να ενεργεί. Δεν αντέχει την αναμονή, επειδή η αναμονή απαιτεί αυτοκυριαρχία. Γι’ αυτό και η ασυλλογισιά του δεν είναι έλλειψη νοημοσύνης, αλλά ανικανότητα να επιβάλει απόσταση ανάμεσα στην παρόρμηση και στην πράξη.

Ο Μασκαρέλος, αντίθετα, αποτελεί τον πραγματικό κυρίαρχο της σκηνής. Κληρονόμος του πανούργου υπηρέτη της Κομέντια ντελ Άρτε, διαθέτει ετοιμότητα, θεατρικό ένστικτο και ακατάβλητη φαντασία. Στήνει μικρές παραστάσεις μέσα στην παράσταση και χειρίζεται τους υπόλοιπους σαν ηθοποιούς που αγνοούν ότι συμμετέχουν στο έργο του. Η ειρωνεία είναι απολαυστική: ο κοινωνικά κατώτερος υπηρέτης υπερέχει πνευματικά από τον αριστοκράτη αφέντη, αλλά οφείλει διαρκώς να διορθώνει τις ζημιές που προκαλεί το προνόμιο της ανοησίας.

Η σχέση τους συνιστά την καρδιά της κωμωδίας. Ο Μασκαρέλος θυμώνει, απελπίζεται και απειλεί να εγκαταλείψει τον Λέλιο, όμως επιστρέφει κάθε φορά στη μάχη. Πίσω από την αγανάκτησή του κρύβεται μια παράξενη αφοσίωση. Ίσως χρειάζεται τον ασυλλόγιστο αφέντη όσο εκείνος χρειάζεται την ευφυΐα του. Χωρίς τον Λέλιο, τα τεχνάσματά του δεν θα είχαν σκοπό· χωρίς τον Μασκαρέλο, ο Λέλιος θα είχε χαθεί από την πρώτη πράξη.

Η Σίλια βρίσκεται στο κέντρο της διεκδίκησης, αλλά παραμένει περιορισμένη από τους κοινωνικούς όρους της εποχής. Αντιμετωπίζεται ως πολύτιμο απόκτημα, ενώ η κρυφή ευγενική της καταγωγή λειτουργεί τελικά ως μέσο αποκατάστασης. Η αποκάλυψη της ταυτότητάς της επιτρέπει στην κοινωνία να δεχτεί έναν έρωτα που διαφορετικά θα θεωρούσε ανεπίτρεπτο. Ο Μολιέρος υπηρετεί εδώ τις συμβάσεις της κωμωδίας, αλλά συγχρόνως αφήνει να φανεί πόσο αυθαίρετα η τάξη καθορίζει την ανθρώπινη αξία.

Το έργο παρουσιάστηκε το 1655 στη Λυών και φέρει έντονα τα ίχνη της ιταλικής θεατρικής παράδοσης. Ο Μολιέρος αξιοποίησε την πλοκή του «L’Inavvertito» του Νικολό Μπαρμπιέρι, δίνοντας στις γνώριμες μορφές της Κομέντια ντελ Άρτε γαλλικό ρυθμό, στιχουργική ακρίβεια και κοινωνική αιχμή. Η επανάληψη των αποτυχημένων σχεδίων δεν κουράζει, επειδή κάθε αποτυχία ανεβάζει το διακύβευμα και αποκαλύπτει μια νέα όψη των χαρακτήρων.

Σήμερα ο Λέλιος ζει μέσα στην ταχύτητα της άμεσης αντίδρασης. Μιλά προτού πληροφορηθεί, δημοσιεύει προτού σκεφτεί και παρεμβαίνει προτού καταλάβει. Η σύγχρονη εποχή δεν περιόρισε την ασυλλογισιά· της πρόσφερε ταχύτερα μέσα και μεγαλύτερο ακροατήριο.

Η προσωπική μου ματιά στέκεται στη σισύφεια μοίρα του Μασκαρέλου. Κάθε φορά που ανεβάζει τον λίθο της λογικής, ο Λέλιος τον σπρώχνει ξανά στην κατηφόρα. Κι όμως, εκείνος ξαναρχίζει. Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη τρυφερότητα του έργου: η ανθρώπινη ανοησία επιβιώνει, επειδή κάποιος κουρασμένος αλλά πιστός άνθρωπος βρίσκεται πάντοτε κοντά για να περισώσει ό,τι απέμεινε.

Ο Μολιέρος μάς κάνει να γελάμε με τον Λέλιο, αλλά δεν μας επιτρέπει να αισθανθούμε ανώτεροί του. Γιατί ασυλλόγιστος δεν είναι μόνο εκείνος που κάνει το λάθος. Είναι κυρίως εκείνος που, αφού το επαναλάβει, εξακολουθεί να απορεί γιατί κατέρρευσε πάλι ο κόσμος γύρω του.

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖