🎭 Μπάαλ του Μπέρτολτ Μπρέχτ: Το ταλέντο δεν αθωώνει τη σκληρότητα

🎭 Μπάαλ του Μπέρτολτ Μπρέχτ: Το ταλέντο δεν αθωώνει τη σκληρότητα

Ο Μπάαλ διψά για τη ζωή σαν να θέλει να την καταπιεί ολόκληρη. Ποίηση, σώματα, κρασί και ουρανός γίνονται τροφή μιας επιθυμίας που αρνείται κάθε όριο. Ο Μπέρτολτ Μπρέχτ αφήνει αυτόν τον προκλητικό ποιητή να μας γοητεύσει, δίχως να μας επιτρέπει να ξεχάσουμε όσους πληρώνουν τη γοητεία του. Κι εκεί αρχίζει η πραγματική δοκιμασία του έργου: στη στιγμή που ο θαυμασμός μας χρειάζεται να λογοδοτήσει.

Γραμμένος αρχικά το 1918, όταν ο Μπρέχτ ήταν μόλις είκοσι ετών, ο «Μπάαλ» γεννήθηκε ως αντίλογος στον «Μοναχικό» του Χανς Γιοστ και στη δραματική εξιδανίκευση του ποιητή Γκράμπε. Η χρονολογία 1922 αφορά μεταγενέστερη εκδοχή του. Η διάκριση έχει σημασία: εδώ συναντούμε έναν νεαρό συγγραφέα που ήδη δυσπιστεί απέναντι στο φωτοστέφανο της ιδιοφυΐας και αρνείται να θεωρήσει την αντικοινωνική συμπεριφορά απόδειξη πνευματικής ανωτερότητας.

Η αστική κοινωνία υποδέχεται τον Μπάαλ ως αξιοπερίεργο ταλέντο, πρόθυμη να στεγάσει την ποίησή του όσο μπορεί να ελέγχει τον ποιητή. Εκείνος ανταποδίδει τη φιλοξενία με περιφρόνηση, ερωτικές προκλήσεις και παραβίαση των συμφωνημένων ορίων. Από τα σαλόνια περνά στα καπηλειά, στους δρόμους και στα δάση. Η περιπλάνησή του συγκροτείται από διαδοχικά επεισόδια, όπου κάθε συνάντηση αποκαλύπτει την ίδια σύγκρουση: λαχταρά την ανθρώπινη παρουσία, αλλά δυσφορεί μόλις αυτή αποκτήσει ανάγκες, απαιτήσεις ή δικαιώματα.

Ψυχολογικά, ο Μπάαλ μπορεί να διαβαστεί ως άνθρωπος που συγχέει την ελευθερία με την ανεμπόδιστη ικανοποίηση. Η ακόρεστη αισθησιακή του ορμή μοιάζει να πολεμά την επίγνωση της φθοράς. Θέλει διαρκώς περισσότερη ζωή, επειδή καμία απόλαυση δεν κατορθώνει να τον καθησυχάσει. Η τρυφερότητα προϋποθέτει να παραχωρήσεις χώρο στον άλλον· εκείνος θέλει να τον καταλάβει. Έτσι, η ποιητική ευαισθησία συνυπάρχει με μια εντυπωσιακή ανικανότητα ευθύνης. Μπορεί να αισθάνεται βαθιά τον ουρανό και να προσπερνά τον πόνο του ανθρώπου δίπλα του.

Ο Γιοχάνες φωτίζει μια διαφορετική αδυναμία: την ανάγκη του θαυμαστή να παραδώσει την κρίση του στο είδωλό του. Η μαθητεία γίνεται επικίνδυνη όταν η γοητεία υποκαθιστά τη συνείδηση. Η Γιοχάνα και η Σοφί, από την άλλη, φανερώνουν το άνισο κόστος της ερωτικής ελευθερίας μέσα σε έναν κόσμο που επιτρέπει στον άντρα να περιπλανιέται και φορτώνει στη γυναίκα την κοινωνική καταδίκη. Ο Έκαρτ, σύντροφος της περιπλάνησης και φορέας μιας ιδιαίτερης οικειότητας, δοκιμάζει την ικανότητα του Μπάαλ να δεχτεί δίπλα του μια ανεξάρτητη ύπαρξη.

Ο κόσμος του έργου κουβαλά τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής αστικής κοινωνίας των αρχών του εικοστού αιώνα: καλλιεργημένα σαλόνια, εμπορευματοποιημένη τέχνη, σεξουαλική υποκρισία και ασφυκτικές ιεραρχίες. Ο Μπρέχτ, ωστόσο, δεν χαρίζει στον ήρωά του ηθική ασυλία επειδή αποκαλύπτει αυτή την υποκρισία. Η κοινωνική άρνηση παραμένει ανολοκλήρωτη όταν αναπαράγει την κυριαρχία πάνω στους πιο ευάλωτους. Ο άνθρωπος που περιφρονεί τους ισχυρούς μπορεί να γίνει εξίσου αυταρχικός απέναντι σε όσους τον αγαπούν.

Η δραματουργική δύναμη βρίσκεται ακριβώς στην τριβή ανάμεσα στον λυρισμό και την ωμότητα. Οι εικόνες της φύσης διευρύνουν τον ορίζοντα, ενώ οι ανθρώπινες σχέσεις τον στενεύουν ασφυκτικά. Οι απότομες μεταβάσεις δεν μας προσφέρουν την άνεση μιας ομαλής ψυχολογικής εξήγησης. Μας υποχρεώνουν να συγκρατήσουμε συγχρόνως την ομορφιά της φωνής και τη βαρβαρότητα της πράξης. Το έργο αντιστέκεται έτσι τόσο στην εύκολη αγιοποίηση όσο και στην αυτάρεσκη καταδίκη.

Στη δική μου ανάγνωση, αυτή είναι και η οδυνηρή επικαιρότητά του. Σήμερα, που η δημόσια γοητεία συχνά μετατρέπεται σε άδεια συμπεριφοράς, ο «Μπάαλ» ζητά να εξετάσουμε τι συγχωρούμε στους χαρισματικούς ανθρώπους. Πόσο εύκολα βαφτίζουμε την περιφρόνηση αυθεντικότητα και την εκμετάλλευση πάθος; Η τέχνη μπορεί να διευρύνει τη συνείδηση, αλλά το ταλέντο από μόνο του δεν εγγυάται ανθρωπιά. Ο ουσιαστικός απόηχος του έργου μένει εδώ: η ελευθερία δοκιμάζεται όταν ο άλλος στέκεται απέναντί μας με τη δική του ζωή. Κι όποιος απαιτεί ολόκληρο τον κόσμο για τον εαυτό του, έχει ήδη αρχίσει να αδειάζει τον κόσμο από ανθρώπους.

© Το υλικό δημοσιεύεται αποκλειστικά για λόγους διάσωσης, διατήρησης και προβολής της πολιτιστικής και ραδιοφωνικής μας κληρονομιάς

Συντελεστές & Ηθοποιοί: . Συγγραφέας: Μπέρτολτ Μπρέχτ (Berthold Brecht) . Μετάφραση . Δραματουργική Διασκευή: Πέτρος Μάρκαρης . Σκηνοθεσία: Κωστής Τσώνος . Μουσική Σύνθεση: Μάρκος Μωυσίδης . Κιθάρα: Γιώργος Λαμπάτος . Επιμέλεια Ήχων: Δόμνα Ακατογλίδου Στεφάνου . Ρύθμιση Ήχου: Νίκος Χανιώτης, Γιάννης Παπαδόπουλος . Παραγωγή: Βίκυ Μουνδρέα ⠀

Παίζουν οι ηθοποιοί (με τη σειρά που ακούστηκαν): . Φάνης Χινάς . Μηνάς Χατζησάββας . Μαρία Μήχα . Γιώργος Κέντρος . Σοφοκλής Πέπας . Καριοφυλιά Καραμπέτη . Έλενα Παπαδοπούλου . Γιώργος Λέφας . Μανώλης Πουλιάσης . Λουίζα Μιτσάκου . Νάντια Μουρούζη . Λουκία Πιστιόλα . Κική Φιλιππίδου . Έλενα Φωτεινάκη . Στον ρόλο του Μπάαλ ο Χρήστος Τσάγκας ⠀

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67

🍀 Angeli Georgia Storyteller of Light 💖